Filozofia – chatka

Na pytanie jaki ma być ów nad człowiek i w czym wyższy jest od człowieka Nietzsche odpowiada, iż w dotychczasowej historii zdarzały się już takie poszczególne egzemplarze lecz nie świadomie wyhodowane a całkiem przypadkowe. Owe jednostki przedstawiają się jako coś co w porównaniu z ogółem ludzkości jest rodzajem nadczłowieka. Lecz zdaniem Nietzschego nadczłowiek nie musi być przypadkowy, może być on przede wszystkim do osiągnięcia jako wynik wysiłku samych ludzi. Jest on przede wszystkim ideałem osobowości indywidualnej, niezależnej od ogółu i posiadającej zdolność narzucania innym systemów wartości. Jest on jak gdyby ponad powszechnie panującym chrześcijańskim kodeksem moralnym. On sam jest twórcą moralności dla samego siebie i kieruje się jedynie indywidualną wolą mocy, własnym poczuciem siły i własnym wyczuciem słuszności. Nietzscheański nadczłowiek jest tym, który kierując się naturalnymi instynktami, naturalnymi popędami staje się uosobieniem twórczej działalności. Poza tym Nietzsche podkreśla, iż możność zostania nadczłowiekiem ma niewiele wspólnego z dziedziczeniem cech biologicznych. Może ono ułatwić stanie się nadczłowiekiem ale rolę decydującą odgrywa wysiłek samej jednostki, czyli to jak ona wykorzysta odziedziczone dyspozycje.
Wbrew przekonaniu koncepcji rasistowskiej teoria nadczłowieka nie jest więc kultem rasy lecz kultem inteligencji twórczej. Ów nadczłowiek jako wybitne indywiduum nie może być jednak kojarzony z koncepcją państwa. Jako przedstawiciel kultury, która jest w mniemaniu Nietzschego przeciwna państwu nie może być reprezentantem konkretnego narodu. Wybitna jednostka nie może być nawet tworem narodu wręcz przeciwnie to właśnie działania twórcze wybitnej indywidualności tworzą kulturę danej epoki bowiem nadczłowiek to ideał indywidualny a nie społeczny.
Poza tym, że nadczłowiek może przypadkowo pojawić się w skutek ewolucji przyrody można go świadomie wyhodować stosując odpowiednie zabiegi polegające głownie na prawidłowym pokierowaniu wrodzonymi popędymi człowieka. Przyszły nad człowiek nie powinien być jednak poddawany edukacji mającej na celu podporządkowanie go ogólnie przyjętym normom. Założeniem hodowli jest wykształcenie u takiego człowieka umiejętności poznawania własnych naturalnych instynktów. W tym czasie owych naturalnych instynktów jednostki nie powinno się ograniczać, natomiast trzeba nimi kierować. Nieodłączne od hodowli nadczłowieka jest cierpienie nie powinien on wzrastać na ciągłym poszukiwaniu przyjemności mimo tego, że hodowla nie opiera się na pogardzaniu ciałem. Celem hodowli jest stworzenie jednostki, która będzie potrafiła panować nad instynktami i odpowiednio nimi kierować zdobywając nad swoją naturą absolutną władzę. Z kolei opanowywaniu oporu własnej natury towarzyszy nie odłączne cierpienie.

KONCEPCJA WOLI MOCY

Nieodłącznie z koncepcją nad człowieka związana jest teoria woli mocy. W mniemaniu Nietzschego to właśnie wola mocy pozwala jednostce zapanować nad własnymi instynktami i zrobić z niego nad człowieka. Nietzscheańska wola mocy jest istotą życia, podstawową jego właściwością. Ona to również powoduje, że w życiu nie chodzi tylko o przetrwanie ale również o dążenie do uzyskania przewagi i panowania nad innymi. Wola mocy jest energią życiową stanowiącą przyczynę wszelkich działań, zarówno świadomej jak i instynktownej aktywności ludzkiej. Można powiedzieć, że jest identycznym mechanizmem działania w każdej poszczególnej jednostce. Wola mocy stanowi siłę, która determinuje wszelką aktywność ludzką. Może ona występować w dwóch stopniach. Jako wola słaba i jako wola silna. Zaś na podstawie natężenia woli mocy Nietzsche wyróżnia dwa rodzaje aktywności. Aktywność charakterystyczna dla osłabionej woli mocy to działalność reaktywna polegająca na przystosowaniu się do okoliczności i dążeniu do panowania na drodze deprecjonowania silniejszych. Aktywność związana z silną wolą mocy to działalność spontaniczna innymi słowy twórczość bezkompromisowa i nie licząca się z żadnymi względami. W twórczości tej można znaleźć wyjątkowo silne napięcie woli mocy.

Kolejnym punktem, w którym mamy do czynienia z przejawem Nietzscheańskiej krytyki jest właśnie problem wolnej woli. Nietzsche krytykuje w ogóle pojęcie wolnej woli. Jego zdaniem bowiem działalność człowieka jest determinowana przeszłością gatunku i jednostki oraz samymi popędymi przyrodniczymi. Odrzucając wolną wolę, kwestionuje jednocześnie odpowiedzialność człowieka za swoje czyny. Jak twierdzi, jednostka nie ponosi za siebie odpowiedzialności, gdyż sama jest wytworem minionych zjawisk, których biegu nie jest w stanie zmienić ponieważ wymykają się jej świadomości i wpływom. Ponadto jednostka nie może być odpowiedzialna za swoją osobowość, za swój charakter. Tym samym neguje on istnienie jakichkolwiek morałów. Jeśli bowiem człowiek nie odpowiada za to co robi, nie jest odpowiedzialny za swój charakter istnienie pojęcia moralności nie ma sensu.

Ponadto Nietzsche krytykuje ustrój demokratyczny. Dlatego, że demokracja podobnie jak chrześcijaństwo głosi równość obywateli, możliwość równego udziału w rządach, nie dając możliwości wybicia się szczególnie uzdolnionych jednostek. Choć wydaje się, że proponując równość, tym samym proponuje ona wolność, zdaniem Nietzschego wolność ta jest pozorna, podobnie jak w chrześcijaństwie. Jednakże tutaj rolę wymagających kapłanów pełnią wpływowi politycy. Kierują oni ogłupionym przez siebie tłumem, uprawiając demagogię i mamiąc fikcyjnymi ideałami. Uniemożliwiają w ten sposób rozwój jednostek wybitnych.
Jak twierdzi Nietzsche, szkolnictwo w systemie demokratycznym ze względy na wpajanie wiedzy ogromnym masom młodych ludzi, opierając się na tym samym wszędzie programie nauczania może być tylko przyczyną spadku poziomu wykształcenia. Mimo tego, że większa ilość ludzi zdobędzie ogólną wiedzę to kształceni wszyscy w ten sam sposób nie będą w stanie wyrobić w sobie indywidualnego podejścia do życia. W ustroju demokratycznym jednostka w ogóle nie ma prawa zaistnieć za względu na lekceważące podejście do różnic między poszczególnymi ludźmi. Z kolei głosząc zrównanie płci pod względem prawnym , pomija decydujące o indywidualnym sposobie przeżywania i działania różnice płciowe i nieuchronny antagonizm między płciami.

Wspomnieć należy również o krytyce filozofii Schopenhauera. Krytykuje Nietzsche przede wszystkim Schopenhauerowskie przekonanie o możliwości zapobiegania złu i cierpieniu przez postawę bierności i rezygnacji jednostki z osobistych dążeń i życiowych aktywności. Nietzsche dostrzega w jego filozofii uległy stosunek wobec tak potępianego przez siebie chrześcijaństwa, które to propaguje właśnie miłość, bezinteresowność i uległość. Przeciwstawia się Schopenhauerowskiemu systemowi wartości to znaczy tezie, która go uzasadnia, że występowanie woli w formie zindywidualizowanej jest źródłem zła, zaś sama wola jest moralnie obojętna. W Nietzscheańskiej krytyce Schopenhauera dostrzec można przede wszystkim chęć przezwyciężenia pesymizmu .Uznawał on przecież wręcz coś przeciwnego to znaczy twórczą indywidualną aktywność. Aktywność ta była istotą życia, wyznaczała sens wszelkiej działalności i prowadziła do osiągnięcia celów godnych Nietzscheańskiego nadczłowieka.

Próbując jednak odpowiedzieć na pytanie czym właściwie jest dla Nietzschego filozofia i jak jego zdaniem powinno się filozofować należało by nawiązać do Nietzscheańskiej koncepcji nadczłowieka i pojęcia woli mocy.
Mimo, że wydawało by się że w pojęciu Nietzschego jednostka nie ma w ogóle wolnej woli i wszystko co robi z konieczności wynikającej z jej zwierzęcą determinacją, pozostwia on trochę miejsca na działalność twórczą. Człowiek w oczach Niczego jest stworzeniem ale i twórcą zarazem. Filozof zachęca do radosnej spontanicznej twórczości, która pomaga w rozwoju istoty ludzkiej jako jednostki. Jednak jej zwierzęcość stanowi konieczny warunek twórczości. To właśnie jest to główne tworzywo, które wymaga obróbki umożliwiającej tworzenie kultury. Zaś rozwój kultury wbrew powszechnemu przekonaniu nie usuwa przyrodniczych determinacji, nadaje im jedynie inna formę. Daje to dowód na to, że człowiek jako część przyrody podobnie jak każda jej część jest w pewnym sensie plastyczny lecz aby stać się dziełem sztuki potrzebuje rzeźbiarza. Ma to z kolei ścisły związek z właśnie z Nietzscheańską koncepcją nadczłowieka i jego hodowli.

Atakując metafizykę Nietzsche ustosunkował się krytycznie przeciwko światopoglądowi chrześcijańskiemu. Ponieważ to właśnie religia, a w szczególności religia chrześcijańska upowszechnia wyobrażenie o istnieniu poza doczesną rzeczywistością innego świata.
Religia ta wynalazła pojęcie zaświatów po to aby pozbawić wartości jedynego świata, tego w którym żyjemy. Chrześcijaństwo staje się wrogiem wszelkiego rodzaju afirmacji życia . Jest religią współcierpienia. Współcierpienie zaś działając depresyjnie pozbawia człowieka sił, radości życia. Współcierpiąc stajemy się tak samo słabi jak osoby którym próbujemy pomagać. Podobnie tak jak oni powoli umieramy pogrążeni w resentymencie.
Chrześcijaństwo zdaniem Nietzschego dąży więc przede wszystkim do pozbawienia życia sensu. Umieszcza bowiem punkt ciężkości nie w życiu lecz gdzieś w zaświatach co sprawia, że ów punkt w ogóle znika. Stworzyło pojęcie grzechu. Pojęcie to służyło potępianiu wszystkiego co naturalne i spontaniczne, zabiciu w człowieku chęci kierowania się naturalnym instynktem. Chrześcijańskie współcierpienie staje w poprzek naturalnego prawu rozwoju, które jest prawem selekcji, tym samym zachowując przy życiu to co dawno dojrzało do zagłady, to znaczy ludzi chorych i słabych. Bo jest to religia, która bierze stronę ludzi słabych, ludzi nieudatnych, którzy powodowani swoją niemocą i strachem stworzyli pewną wspólnotę aby współcierpieć, zarażając siebie nawzajem niechęcią do życia. Chrześcijaństwo jest typowym przejawem dekadencji i resentymentu. w chrześcijaństwie przejawia się więc nienawiść do zmysłów i radości ze zmysłów. Religia ta gardzi nie tylko ciałem ale i wszelkimi dążeniami człowieka by stać się kimś lepszym, by wybić się ponad ustalone przez nią normy. Nietzsche krytykuje postawę chrześcijańskich kapłanów, którzy coraz częściej wdzierają się do życia prywatnego. Nazywa ich wręcz pasożytami. Są dzisiaj obecni zarówno przy narodzinach jak i przy śmierci a odprawiając przy tym swoje obrzędy pozbawiają życie naturalności. Kapłani nazywają Królestwem Bożym taki stan rzeczy, w którym to oni określają wszelkie wartości. Ponadto Nietzsche oskarża ich o fałszerstwo Biblii. Jego zdaniem chrześcijaństwo powstało więc na fundamencie fałszu. Przede wszystkim Nietzsche uważał samego Jezusa Chrystusa za typowego dekadenta. Chrystus trwając w swej biernej postawie znosił kolejne ciosy wymierzane przez jego oprawców. Wszystko zaś w biblii co w jego zachowaniu nie było dekadenckie ( na przykład buntowniczość) pochodziło od apostołów. Aby bowiem po śmierci mistrza nadać sens swemu życiu zmyślili niektóre zdarzenia spisując je.
Poza tym za istotę chrześcijańskiej kultury uważa Nietzsche wrogość wobec życia rządzonego biologicznymi popędami. Nietzsche wyprowadza człowieka ze świata naturalnego tym samym sprzeciwiając się teorii, iż człowiek jest dziełem Boga. Uważa człowieka za najbardziej nie udane ze zwierząt z tego względu, że nie potrafi on działać bezbłędnie, że nie polega jedynie na zwierzęcych instynktach ale stwarza sobie sprzeczne z przyrodą cele. Mimo, że jego zwierzęca natura często ujawnia się w działalności człowieka próbuje on z nią walczyć przeciwstawiając jej wymyślone przez siebie zasady. Tymczasem jak twierdzi Nietzsche biologiczne właściwości człowieka są podłożem wszelkiej ludzkiej aktywności. Zwierzęce instynkty w człowieku bezwzględnie determinują działalność jednostki. Stąd twierdzenie Nietzschego, iż człowiek nie może i nie powinien odpowiadać przed nikim za swoje czyny. Jednak w tym monecie dotykamy już problemu wolnej woli.

Krytyka filozofii dokonywana przez Nietzschego widoczna jest szczególnie na przykładzie jego stosunku do metafizyki. Jego zdaniem podstawowy błąd popełniany przez tą naukę polega na tym, iż poszukuje ona najwyższych wartości poza realną rzeczywistością. Metafizyka zamiast aprobować świat zmysłowy, doświadczalny empirycznie szuka świata doskonalszego, którym ma być ponoć świat ponad zmysłowy. W metafizycznym pojęciu świat, który znamy z życia codziennego traci wartość na rzecz świata nie poznawalnego. Mimo, że tego rodzaju twierdzenia wysuwali już starożytni filozofowie, Nietzsche odnosi się do tego z wyjątkowym sceptycyzmem. Metafizyka Arystotelejska traktująca o bytach ponad zmysłowych, oddzielonych od materii i wiecznych, może być tego przykładem . Podobnie też Platoński świat idei jest niczym innym jak właśnie przykładem świata doskonalszego, do którego poznania jak twierdzą metafizycy należy dążyć. Nietzschego krytykując wiarę w inną rzeczywistość niż rzeczywistość zmysłowa pragnął podkreślić iż ,punkt zainteresowania filozofii umieszczony powinien być w świecie doświadczalnym. W jego przekonaniu metafizyka potrzebna jest jedynie tym, którzy pragną uzyskać pewność wiedzy , aby ukryć własną słabość w działaniu i twórczości. Metafizyka podobnie z resztą jak religia jest więc dla ludzi słabych, pogrążonych w braku wiary w swoje możliwości i nie zdolnych do spontanicznej twórczości. Tłumacząc powstanie metafizyki Nietzsche twierdzi, że przedmiot metafizyki czyli ów inny, ponad zmysłowy świat wziął się po prostu z marzeń sennych. To właśnie w marzeniach sennych przeżywamy rzeczy jakie są nie do pomyślenia w świecie rzeczywistym.