Filozofia – chatka

K R Y T Y K A i N O W A K O N C E P C J A F I L O Z O F I I

Jak powszechnie wiadomo Fryderyk Nietzsche był jednym z tych filozofów, którzy nastawieni byli wyjątkowo sceptycznie wobec zastanej przez siebie filozofii. Jego sceptycyzm objawia się w jego szczególnej postawie życiowej. Jego własna filozofia stanowi w znacznej mierze ciągły atak na przekonanie, że istnieje obiektywna i niezależna od ludzkiej percepcji prawda. Zalecał on raczej poleganie na własnych zmysłach i zdrowym rozsądku jako najpożyteczniejszych środkach rozumienia świata. Uważał jednak, że nawet postrzeżenie zdrowo rozsądkowe nie daje prawidłowego obrazu stanu rzeczy gdyż ów prawidłowy obraz nie istnieje. Nietzsche twierdził, iż żyjemy w świcie pozorów i ten właśnie świat jest jedynym istniejącym światem. Jego zdaniem bowiem urządziliśmy sobie świat na swój sposób, tak po prostu byśmy mogli w nim żyć. To znaczy wymyślając przyczyny, skutki, kolory, kształty i tak dalej. Pozornie więc wydaje nam się, że potrafimy świat określić, opisać, zamknąć go w kilu pojęciach . Tym czasem w rzeczywistości jest on chaosem, który nigdy nie zostanie uporządkowany. Stworzyliśmy sobie pozorny świat gdyż w przeciwnym razie nie mogli byśmy przeżyć ani jednego dnia . Jednak mimo, że pozornie dla nas istnieje nie może być w żaden sposób dowiedziony. Poza tym jak twierdzi Nietzsche, nie mówią prawdy ci, którzy twierdzą, że istnieje obiektywna prawda, nie zależna od naszych indywidualnych interpretacji. Gdybyśmy potrafili usunąć nasze indywidualne interpretacje nie odsłonił by się przed nami rzeczywisty świat, to znaczy inny od tego, który na co dzień odbieramy za pomocą naszych interpretacji. Należy zdaniem Nietzschego bronić zdrowego rozsądku ale ze względy na to, że za jego pomocą możemy kontaktować się ze światem, nie zaś dlatego, iż uzyskiwany obraz jest prawdziwy.

FRYDERYK NIETZSCHE
( 1844 – 1900 )
Fryderyk Wilhelm Nietzsche, któremu imiona dano po ówczesnym królu pruskim, urodził się 15 października 1844 roku w małej wiosce Rocken koło Lipska jako syn tamtejszego pastorapastora. Jego ojciec miał już za sobą studia teologiczne i kilka lat pracy w charakterze nauczyciela domowego na dworach książęcych. Jego matka z resztą pochodziła również z rodziny pastorskiej. Gdy Fryderyk kończy 5 lat umiera jego ojciec, a chłopiec zostaje pod opieką matki, babki i ciotki. Kobiet bardzo religijnych i rygorystycznych, co z resztą miało wpływ na jego późniejsze życie. W 1850 roku rozpoczyna naukę w słynnej szkole średniej Schlumpforta, której wychowankiem był między innymi Fichte. Tam zawiera pierwsze przyjaźnie, a wolne chwile poświęca muzyce uczestnicząc w zebraniach towarzystwa literackiego i muzycznego i próbuje komponować samodzielnie. Poznaje utwory Wagnera.
Zaczyna interesować się starożytnością czego owocem jest praca dyplomowa napisana po Łacinie pt: “o Teognisie z Megary”
W 1864 roku podejmuje studia teologiczne w Bonn. Jednak bardziej interesuje go życie artystyczne, sam komponuje, wstępuje do studenckiego związku “Frankonia”. Należy do chóru akademickiego. Wtedy zaczyna interesować się filologią klasyczną. W związku z czym po dwóch semestrach zrywa z teologią i poświęca się literaturze klasycznej, co z resztą spotyka się z dezaprobatą jego matki oczekującej, że Fryderyk zostanie pastorem jak jego ojciec.
Przez dwa lata studiuje w Lipsku filologię klasyczną i odnosi znacznie sukcesy. Tam interesuje się także filozofią ale są to na razie zainteresowania marginalne. Odkrywa Filozofię Artura Shopenhauera, którą potem skrytykuje za dekadentyzm oraz poznaje samego Richarda Wagnera, z którym przyjaźń utrzymuje potem przez długie lata (aż do momentu gdy dostrzega w jego muzyce przejawy chrześcijańskie).
W 1869 roku kiedy uniwersytet w Bazylei szukał kandydata aby obsadzić katedrę greckiego języka i literatury zaproponowano Nietzschego. Ponieważ spotkało się to z aprobatą środowiska akademickiego Fryderyk Nietzsche został powołany jako profesor nadzwyczajny filologii klasycznej i nauczyciel języka greckiego. Nastąpiło to bez habilitacji i nawet bez doktoratu. Potem dopiero zyskał tytuł doktora na podstawie prac wcześniej napisanych. Tak rozpoczęła się jego kariera naukowa. Kiedy jednak po kilku latach wydał “Narodziny tragedii” nie spotkało się to z ciepłym przyjęciem przez filologów klasycznych. Na szczęście ta krytyka nie zraziła Nietzschego, a wręcz przeciwnie pobudziła go do filozoficznego samo określenia. Potem powstawały kolejno “Niewczesne Rozważania” jako cztery studia, 1879 kolejna próba samo określenia zaowocowała zbiorem aforyzmów pt. ” Ludzkie arcy ludzkie”, w 1880 zaczyna wychodzić najbardziej oryginalne dzieło “Tako rzecze Zaratustra”. A kolejne dzieła to “Poza dobrem i złem” “Z genealogii moralności”. Potem przychodzi ciężka choroba, a w 1889 roku Nietzsche traci przytomność by aż do śmierci, która nastąpiła 25 sierpnia 1900, nigdy nie odzyskać świadomości.

SCHOPENHAUER
(1688-1760 r.)
Artur Shopenhauer urodził się w 1788 roku w Gdańsku jako syn kupca i literatki. Studiował na wielu uniwersytetach mieszkając w Weimarze i podróżując po Włoszech. W 1820 po wydaniu swojego dzieła habilitował się w Berlinie. Niestety jego tekst nie znalazł oddźwięku, zaś jego wykłady nie przyciągnęły słuchaczów. Gdy w 1831 roku zapanowała w Berlinie cholera wyjechał i osiadł we Frankfurcie, gdzie żył, odosobniony, rozgoryczony i zagniewany na ludzi i na świat aż do śmierci. Niezadowolenie ze świata i losów, które nie zaspokoiły jego ambicji, wytworzyło niezadowolony i pesymistyczny pogląd na świat. Schopenhauer zmarł w 1860 roku w wieku 72 lat.
Jego głównym dziełem było wydane w 1919 roku “Świat jako wola i przedstawienie” poza tym opracował jeszcze dwie rozprawy konkursowe: “Die Freiheit des Willens”, 1839 r. i “Das Fundament der Moral”, 1840 r. Które to teksty pisane pięknym stylem dotykają spraw bardzo aktualnych.

P O G L Ą D Y S C H O P E N H A U E R A

FENOMENALIZM

Hasłem Schopenhauera, które stanowiło czynnik kantowski w jego filozofii było stwierdzenie “świat jest moim wyobrażeniem”. Uprościł on jednak znacznie teorię Kanta uznając za formę aprioryczną jedynie przyczynowości wraz przestrzenią i czasem. W taki sposób powstała doktryna zgodna z potocznym rozsądkiem oraz łatwa do przyjęcia nawet przez empiryków i przyrodników. Zdaniem Schopenhauera umysł nie kopiuje rzeczy ale zabarwia je swą własną naturą. W związku z czym poznajemy jedynie zjawiska, które są z kolei jedynie zasłona złudy.

Metafizyka WOLUNTARYSTYCZNA

Przez ową zasłonę można się jednak przebić. O ile na drodze poznania obiektywnego (biorąc za punkt wyjścia wyobrażenie) nie wyjdziemy na zawsze pozostając przy zjawiskach i w nie wnikając w nie, o tyle możemy wniknąć w samych siebie. Sami bowiem też jesteśmy przedmiotami poznania, rzeczami samymi w sobie. Zaś mimo, iż rzecz sama w sobie nie może zostać poznana obiektywnie to może o sobie uzyskać samowiedzę. Samowiedza z kolei poucza nas, że jesteśmy wolą. To jedyne co jest nam dane bezpośrednio, reszta to tylko zjawiska. Schopenhauer poszedł jeszcze dalej twierdząc, że wola jest również osnową całej przyrody. W działających w niej siłach bowiem wola się objawia bardzo wyraźnie. Świat jest więc wolą i wyobrażeniem – jak głosi tytuł Schopenhauerowskiego dzieła. O ile bowiem jego wewnętrzną istotę stanowi wola, o tyle zewnętrznie objawia się jedynie jako wyobrażenie. To był woluntaryzm Schopenhauerowski, który w przeciwieństwie do chrześcijańskiej metafizyki nie uważał woli za czynnik rozumny i celowo kierujący irracjonalnymi przeżyciami lecz był czynnikiem irracjonalnym i ślepo działającym popędem.

PESYMISTYCZNY POGLĄD NA ŚWIAT

Z woluntarystycznej metafizyki Schopenhauera wynikał jego cały pogląd na świat. Ponieważ w człowieku i wszystkich innych rzeczach tkwi bezrozumny i bezcelowy popęd nieznający ukojenia, niemożliwy do zaspokojenia, i prący wciąż do przodu – to człowiekowi towarzyszy wziąć poczucie braku, niezaspokojenia i niezadowolenia. Nie możemy osiągnąć szczęścia, do którego dążymy, ani nawet utrzymać samego życia, które kiedyś się przecież skończy, a polega tylko na ciągłym zabieganiu o jedzenia, miłość, schronienie itd. Do tego wszystkiego dochodzi jeszcze ciągły lęk przed śmiercią – co czyni życie nieustanną i beznadziejną męką. Człowiek stara się znaleźć ulgę w filozofii, religii, złudzeniach ale tak naprawdę nic nie jest w stanie mu jej dać i skazany jest na cierpienie aż do śmierci.

ETYKA WSPÓŁCZUCIE i ESTETKA KONTEMPLACYJNA

Istnieją jedynie dwa sposoby przeciw męce życia. Pierwszy jest natury moralnej i jest nim współczucie, drugi zaś natury estetycznej i jest nim sztuka:
– Wpółczucie jako jeden ze składników etyki chrześcijańskiej stało się podstawą etyki Schopenhauera. Ponieważ życie jest męką dla wszystkich ludzi bez wyjątku to widok innych powinien wzbudziać w nas współczucie, które jest naszą naturalną reakcją i zarazem czynnikiem wyzwolenia. Przejąwszy się bowiem cudzym cierpieniem całkowicie odrywamy się od własnej męki i własnego bólu jaki przysparza nam życie.
– Sztuka zaś jako drugie źródło ulgi w cierpieniu zdolna jest zatrzymać ów bezrozumny pęd woli, poprzez umożliwienie nam zatopienia w kontemplacji, w której to działanie popędów i woli wreszcie ustaje. Kontemplacja bowiem chwyta w rzeczach to co jest stałe, niezmienne, nawet wieczne idee stanowiące osnowę i wzór rzeczywistości. Jeśli można je bowiem poznać to tylko w kontemplacji i sztuce.

———————————

Filozofia, którą stworzył Schopenhauer była przede wszystkim fenomenalistyczną teorią poznania, irracjonalną i woluntarystyczną metafizyką oraz wyjątkowo pesymistycznym poglądem na świat i życie. Jego poglądy nie znalazły oddźwięku w późniejsze filozofii. Zawsze istniał jednak pewien typ ludzi, dla którego pesymistyczne dzieło Schopenhauere stanowiło niejako Biblię. Jednym z myślicieli zaliczanych do wielbicieli Schopenhauera był Nietzsche, który jednak ostatecznie zdecydowanie odwrócił się od jego filozofii.